Açık Kaynak İşletim Sistemleri Dersi “Açık Kaynak İşletim Sistemleri Yönetimi” Modülü Ders Notları

AÇIK KAYNAK İŞLETİM SİSTEMLERİ YÖNETİMİ

 

İşletim sistemlerinde kullanıcı ile bilgisayar donanımı arasında genel olarak 3 katmandan söz edilebilir.

Bu katmanlar; kabuk, sistem çağrıları ve çekirdek olarak adlandırılır.

 

Kabuk (shell), kullanıcı ile işletim sistemi çekirdeği arasında bir ara birimdir.Kullanıcı tarafından verilen komutları algılar, yorumlar ve sistem çağrıları yardımıyla çekirdeğe iletir.

 

Çekirdek ise bilgisayar donanımıyla doğrudan etkileşen ve işletim sistemi işlevlerini gerçekleştiren kısımdır.

 

Kabuk, işletim sisteminin kullanıcıya görünen yüzüdür.Birçok kaynakta “komut yorumlayıcısı” olarak da adlandırılmaktadır.

Komut Satırı (Konsole Uygulaması)

Pardus’ta kabuk üzerinde çalışabilmek için komut satırı uygulamasına geçilmelidir.Pardus’taki komut satırı uygulaması, Konsole (Terminal Programı) olarak isimlendirilir.

Konsole uygulamasını çalıştırmak için Pardus ana menüsünden Programlar Sistem

Konsole (Terminal Programı) seçeneğini seçebilirsiniz.

 

2- Standart Girişıkış Komutları

pwd Komutu:O anda içinde bulunulan dizinin tam yolunu (full path) verir

cd Komutu:Dizinler arasında geçiş yapmayı sağlayan komuttur

echo Komutu: Karakterleri   ya   da   değişkenlerin   değerlerini   görüntüler.   Kullanıcının   kabuk programı, sistemde$SHELL adlıdeğişkende saklanır.

ls Komutu:Bulunan dizin içerisindeki dosya ve dizinleri listeler. Bu komutun bazı seçenekleri vardır. Örneğin, ls -l komutu, bulunan dizindeki

dosya ve dizinleri ayrıntılı bilgileriyle listeler.

 

mkdirKomutu(MakeDirectory):Yeni  dizin  oluşturur.  Kullanımı  basittir.  Örneğin,  bulunulan  dizinde  “belgeler” adında yenibirdizin oluşturmakiçin aşağıdakikomutkullanılır.

mv Komutu:Dosya ya da dizinleri taşıma veya isim değiştirme işlemini gerçekleştirir.

cp Komutu:Dosya veya dizin kopyalama işlemini gerçekleştirir.

ln Komutu:Dosya ya da dizinler için bağlantı (link) oluşturur.

rm Komutu:Dosya ya da dizin silme işlemini gerçekleştirir.

bcKomutu:Aritmetik işlemleringerçekleştirildiğibirprogramdır.Ondalıklısayılarlaçalışmaya olanaksağlar.Program içerisindedeğişkentanımlamak,formülhazırlamakmümkündür.C dilindekideyimlerde kullanılabilir.

cat Komutu:Dosyanın içeriğini görüntülemek için kullanılır.

clear Komutu :Terminali temizler ve imleci ilk satıra taşır.

dateKomutu:Sistemsaatinivetarihini(istenirsedüzenlenerek)görüntüleryadasistemyöneticisi olarakayarlama işleminigerçekleştirir.

df Komutu: Bağlanılmış disk bölümlerinin boyut ve doluluk bilgilerini görüntüler.

duKomutu(Display UsageSpace):Dosyavedizinlerindiskkullanımalanlarınıgörüntüler

exprKomutu(EvaluateExpressions):Aritmetikselve mantıksal işlemlerigerçekleştirir.

gzip, gunzip, tar Komutları :Bu komutlar, arşivleme ve sıkıştırma işlemlerini gerçekleştirir. Çok disk alanı

kaplayan dosya ve dizinler daha az alan kaplaması için sıkıştırılabilir.

host Komutu:Girilen IP/DNS (alan adıkaydı)bilgisinin karşılığınıverir.

ps, kill Komutları

Bilgisayarda çalışan her programın bir süreç (process) kimliği ya da numarası (PID,Process ID) bulunur. Bilgisayarda o anda çalışan programların listesini görüntülemek içinps komutu kullanılır. Eğer ef ya da -aux seçeneği kullanılırsa, o anda çalışan tümkullanıcılara ait programlar ayrıntılı bir şekilde listelenir.

Killall:Çalışan uygulamalarıisme göre sonlandırır.

suKomutu(SwitchUser):Kullanıcıdeğiştirmek içinkullanılır.Herhangibirseçenek girilmediğindesistem yöneticisi (root)girişiyapar.Komutukullananroot kullanıcısıiseparolasorulmaz,diğer durumlardadeğişecek kullanıcınınparolabilgisiistenir.

 

whereis, whichKomutları:Komutlarınveilgilidosyalarınbulunduklarıkonumulisteler.

w,who Komutları:  wvewhokomutlarısistemebağlıkullanıcılarılisteler.

lpr, enscriptKomutları:Belgelerin   yazıcıdan   çıktı   alınmasını   sağlar.

 

Bilgisayarda çalışan süreçlerden birini durdurmak için kill komutu kullanılır. Kill,“öldürmek” demektir. Burada ise süreçleri yok etmek anlamındadır. Örneğin, MozillaFirefox programına ait süreci sonlandırmak için ilgili sürece ait süreç numarası (3598) ilebirlikte Örnek 1.47’deki komut kullanılır.

Örnek 1.47

Bu komutla birlikte, örnekteki bilgisayarda 3598 süreç numarasına sahip MozillaFirefox programı sonlandırılır. Sonlandırmayı zorlamak için ise kill -9 <PID> komutu kullanılabilir.

 

su Komutu (Switch User):Kullanıcı değiştirmek için kullanılır. Herhangi bir seçenek girilmediğinde sistem

yöneticisi (root) girişi yapar.

 

 

3- Girdi ve Çıktıların Yönlendirilmesi

Bazı durumlarda komutların çıktısının ekranda görüntülenmesi yerine bir dosyayakaydedilmesi veya başka bir birime yönlendirilmesi gerekebilir. Ya da bir komut girdisinin,klavyeden değil de herhangi bir başka birimden alınması istenebilir. Bu durumlarda yönlendirme operatörleri kullanılmaktadır. İki adet yönlendirme operatörü vardır: “>” ve“>>” operatörü.

 

“>” Operatörü

Bir komutun çıktısı normalde standart çıktı birimi olan ekranda görüntülenir. Eğerkomutun çıktısını bir dosyaya göndermek isterseniz, “>” operatörünü kullanabilirsiniz.

bil3@pardus ~ $ ls -l > deney.txt

bil3@pardus ~ $ cat deney.txt

toplam 916

-rw-r–r– 1 bil3 users 9 Oca 29 00:12 deneme1.txt

-rw-r–r– 1 bil3 users 2 Oca 28 21:26 deneme.txt~

-rw-r–r– 1 bil3 users 0 Mar 27 13:40 deney.txt

-rw-rw—- 1 bil3 users 528896 Şub 10 23:53 modul_taslak.doc

-rw-r–r– 1 bil3 users 388360 Şub 10 23:59 taslak.doc.tar.gz

Örnek de, ls -l komutunun çıktısı, ekrana değil de “deney.txt” dosyasına yönlendirilmiştir. Eğer “deney.txt” adında bir dosya yoksa otomatik olarak oluşturulur, varsa dosya içindeki önceki veriler silinerek, yeni veriler kaydedilir.

“>>” Operatörü

“>” operatörü kullanılarak yönlendirme yapıldığında, hedef dosyanın içeriği tamamen silinir. Eğer, oluşan çıktının hedef dosya içeriğinin sonuna eklenmesi istenirse, “>>” operatörü kullanılır.

Bir komutun çıktısını başka bir komuta yönlendirerek üzerinde işlemler gerçekleştirilebilir.

4.TemelFiltre Komutları

 

1. Düzenli Deyimler(RegularExpressions)

 

Düzenlideyim,birmetnidüzenlemekyadametiniçerisindenbelirlikurallarauyan altmetinlereldeetmek içinkullanılanbirdildir.“abc”, “MerhabaDünya”,“*ABC”,“.a?b$” deyimleri,  düzenlideyimeörnektir.

 

DüzenliDeyimlerdeKullanılanSemboller

 

Sembol Anlamı
. Herhangitekbirkaraktere karşılık gelir.
* Kendisinden öncekikarakterinsıfırveya daha fazla kezolduğunu gösterir.
[..] Küme içerisindekikarakterlerdenherhangibirine karşılık gelir.
[^..] Küme içerisindekikarakterlerindışında herhangibirkaraktere karşılık gelir.
^ Satırbaşınıifade eder.
$ Satır sonunuifade eder.
\{n\} Kendisinden öncekikarakterin n keztekraredildiğiniifade eder.
\{n,m\} Kendisinden  önceki  karakterin  en  az  n  kez,  en  fazla  m  kez  olduğunugösterir.
\{n,\} Kendisinden öncekikarakterinen azn kezolduğunu gösterir.
\+ Kendisinden öncekikarakterin 1 ya da daha fazla olduğunu gösterir.
\? Kendisinden öncekikarakterin 0 ya da 1kezbulunduğunu gösterir.
\| Kendisinden biröncekiveyabirsonrakikaraktere karşılık gelir.
\(..\) Grup olarakdüzenlideyimleritanımlar.
\ Özelkarakterlerin normalkarakterolarak algılanmasınısağlar.

 

Aşağıda düzenlideyimlereörneklerverilmiştir:

 

ab*c→ ac, abc, abbc, abbbc,…
a.b    → aab,abb, acb,…
a\?b  → b, ab,…
a[0-9]            → a0, a1,.., a9
a[0-9]*          → a, a0,a00,a19, a19999,…
a[^a-z]          → a0, a1, aA, aZ,…
Satırbaşında ‘a’karakteriyle başlayıp devameden sözcükler :^a
Satırbaşında 3adet’z’karakteribulunan sözcükler :^zzz veya ^z\{3\}
Satırbaşında enaz2 adetk karakteribulunan sözcükler :^k\{2,\}
‘y’karakteri ile sonlanansözcükler :y$
  •  İçerisinde enazbirkez’5’sayısıgeçensözcükler                    :5\+
  •  İçerisinde 3 veya 5 sayılarından enaz1 kez geçen sözcükler  :\(3\|5\)\+
  •  Satırbaşında ‘K’karakteriile başlayıp, satırsonunda ‘M’ile
  •  biten sözcükler                                                                                       :^K.*M$

 

2. grepKomutu

 

Düzenlideyimlerin ençok kullanıldığıyerlerdenbirisidosya içerisinde herhangibir deyimin araştırılmasında kullanılan grep komutudur.

 

3. cutKomutu

 

Belirtilendosyaveyadosyalardakisütunlarıgörüntüler.-dilesütunayıracı,-file sütunnumarasıbelirtilir.

 

4. sortKomutu

 

Belirtilendosyayısatırsatırsıralar.Örneğin,“deneme.txt”adlıdosyadakisatırları sıralamakiçinsort deneme.txtkomutu kullanılabilir.

 

6.Boru (Pipe)İşlemleri

Bir komut ile bir başka komut arasında yönlendirme işlemlerine ise, boru (pipe) işlemleri adı verilir. Bu işlem için boru ( | )operatörü kullanılır. Bu karakter, kendisinden önce gelen komutun çıktısını alarak, işlenmek üzere kendisinden sonraki komuta aktarır.

 

Kabuk komutları, bir dosya içerisine yazılarak, bu komutların ardarda çalışması sağlanabilir. Bu komutların girdi ve çıktıları birbirleriyle ilişkilendirilerek belirli işlevlerigerçekleştirirler. Bu yapı ile oluşturulan ve hazırlanan komut dizisi, kabuk programı (shellscript) olarak adlandırılır.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir